مشکلات سیستم مدیریت ارزش کسب‌شده (EVMS) در پروژه‌های ایران — چالش‌ها و راهکارها

سیستم مدیریت ارزش کسب‌شده (EVMS) یکی از شناخته‌شده‌ترین ابزارها برای پایش همزمان زمان و هزینه در پروژه‌های بزرگ است. در پروژه‌های ملی کشور مانند مترو تهران، سد گتوند یا آزادراه تهران–شمال، تجربه نشان داده اجرای نادرست این روش یا نبود هم‌راستایی مالی و برنامه‌ریزی می‌تواند گزارش‌ها را گمراه‌کننده کند. در ادامه مشکلات اصلی و راهکارهای عملی بررسی می‌شود.

۱. محدودیت‌های شاخص عملکرد زمان‌بندی (SPI) در مدیریت ارزش کسب‌شده

شاخص SPI یکی از خروجی‌های پرکاربرد مدیریت ارزش کسب‌شده است که نشان می‌دهد پروژه نسبت به برنامه جلو یا عقب است. با این حال، SPI دارای محدودیت‌هایی است:

• ممکن است فعالیت‌های غیربحرانی یا LOE شاخص را بهبود دهند، در حالی که مسیر بحرانی دچار تاخیر است.

• هر چه به پایان پروژه نزدیک‌تر شویم، SPI تمایل دارد به عدد خنثی نزدیک شود و حساسیتش کاهش یابد.

راهکار عملی: ترکیب SPI با شاخص‌های مکمل (مثل CPLI، BEI، SPI(t)) و تحلیل دقیق مسیر بحرانی و به‌روزرسانی برنامه زمان‌بندی.

۲. ضعف‌های شاخص عملکرد هزینه (CPI) در اجرای مدیریت ارزش کسب‌شده

شاخص CPI زمانی معتبر است که داده‌های مالی دقیق و به‌موقع ثبت شوند. در عمل، در پروژه‌های بزرگ ایرانی موارد زیر تکرار شده‌اند:

• ثبت هزینه‌های خرید مصالح در حسابداری قبل از مصرف واقعیِ آن‌ها.

• تأخیر در ثبت صورت‌وضعیت پیمانکاران جزء که باعث تحریف CPI می‌شود.

راهکار عملی: استفاده از Job Cost Ledger، ثبت Committed Costs و یکپارچه‌سازی کدگذاری حسابداری با سیستم گزارش‌دهی تا شاخص‌ها نمایان‌گر واقعیت مالی پروژه باشند.

۳. جدول مقایسه مشکلات و راهکارها

۴. درس‌آموخته‌ها از پروژه‌های ایران درباره مدیریت ارزش کسب‌شده

• در مترو تهران: همواره SPI را همراه با تحلیل مسیر بحرانی بررسی کنید؛ گزارش تنها از SPI می‌تواند گمراه‌کننده باشد.

• در سد گتوند: تا زمانی که دفتر کل هزینه به‌درستی فعال نشود، شاخص‌های هزینه‌ای قابل‌اعتماد نخواهند بود.

• در آزادراه تهران–شمال: EVMS باید جزئی از یک چارچوب کامل کنترل پروژه باشد، نه ابزار منفرد.

۵. جمع‌بندی

در جمع‌بندی، مدیریت ارزش کسب‌شده زمانی مؤثر است که داده‌ها به‌موقع و یکپارچه ثبت شوند، و شاخص‌ها به‌صورت ترکیبی و با تحلیل مسیر بحرانی خوانده شوند. با رعایت این پیش‌نیازها گزارش‌ها قابل اتکا خواهند بود.

—————————————————————————————————————————————————————————————————————————————————————————————————————————————————-

پرسش‌های متداول (FAQ)

۱. مدیریت ارزش کسب‌شده دقیقا چیست و چرا مهم است؟
این روش برای کمی‌سازی پیشرفت زمان و هزینه استفاده می‌شود و به تصمیم‌گیری‌های مدیریتی شفاف کمک می‌کند.

۲. چرا SPI ممکن است وضعیت واقعی را نشان ندهد؟
چون SPI میانگین فعالیت‌ها را محاسبه می‌کند و می‌تواند اثر فعالیت‌های غیربحرانی را پررنگ کند.

۳. چطور CPI را بهبود دهیم؟
با اجرای Job Cost Ledger، ثبت هزینه‌های متعهدشده و یکپارچه‌سازی حسابداری و برنامه‌ریزی.

۴. آیا این روش برای پروژه‌های کوچک مناسب است؟
معمولاً برای پروژه‌های بزرگ و ملی توصیه می‌شود؛ برای پروژه‌های کوچک ممکن است هزینه‌بر باشد.

[section]

[row width=”full-width”]

[col span__sm=”12″]

[/col]

[/row]

[/section]